Định nghĩa
Gạch blốc bê tông (Concrete Masonry Unit — CMU) là loại gạch bê tông kích thước lớn, thường có 2–3 lỗ rỗng, được thiết kế để xây tường bằng cách xếp khô hoặc xây vữa với nhịp tiết kiệm lao động cao. Tên “blốc” (block) xuất phát từ tiếng Anh, chỉ viên gạch khối lớn hơn gạch tiêu chuẩn. Gạch blốc bê tông khác với gạch bê tông nhỏ (220×105×60 mm) ở kích thước lớn hơn nhiều, điển hình là 390×190×190 mm theo danh định.
Kích thước và cấu tạo
Kích thước danh định phổ biến nhất của gạch blốc bê tông tại Việt Nam và quốc tế là 390 × 190 × 190 mm (dài × rộng × cao), với 2 lỗ rỗng hình chữ nhật xuyên suốt theo chiều cao. Kích thước thực (sau trừ mạch vữa 10 mm) thường là 390 × 190 × 190 mm, thiết kế để lắp vừa với module xây 400 × 200 × 200 mm. Thành gạch dày tối thiểu 25 mm, vách ngăn giữa các lỗ dày tối thiểu 25 mm để đảm bảo cường độ.
| Thông số | Giá trị điển hình | Ghi chú |
|---|---|---|
| Kích thước danh định (mm) | 390 × 190 × 190 | Phổ biến nhất tại Việt Nam |
| Kích thước thực (mm) | 390 × 190 × 190 | Module xây 400×200×200mm (cộng vữa 10mm) |
| Số lỗ rỗng | 2 hoặc 3 lỗ | Lỗ hình chữ nhật xuyên suốt |
| Tỷ lệ lỗ rỗng | 35–45% | Tối đa 50% theo TCVN |
| Khối lượng thể tích | 1500–2000 kg/m³ | Phụ thuộc tỷ lệ rỗng và cốt liệu |
| Khối lượng viên | 12–18 kg | Loại 390×190×190mm 2 lỗ |
| Cường độ nén | M50–M100 (5–10 MPa) | Tính trên diện tích tổng tiết diện ngang |
| Độ hút nước | 8–14% | Sau ngâm bão hòa 24 giờ |
Tiêu chuẩn kỹ thuật
Tại Việt Nam, gạch blốc bê tông tuân theo TCVN 6477:2011 “Gạch bê tông”. Tiêu chuẩn Mỹ ASTM C90 phân loại gạch blốc CMU theo ba mức trọng lượng: nặng (≥2000 kg/m³), trung bình (1680–2000 kg/m³) và nhẹ (<1680 kg/m³). ASTM C90 cũng yêu cầu cường độ nén tối thiểu 13,8 MPa trên diện tích tổng và 10,3 MPa trên diện tích thực (trừ lỗ) cho CMU loại N (load-bearing). Tiêu chuẩn châu Âu EN 771-3 áp dụng cho gạch cốt liệu bê tông (aggregate concrete masonry units).
Ứng dụng xây tường dân dụng
Gạch blốc bê tông rỗng 390×190×190 mm được dùng rộng rãi xây tường bao ngoài và tường chịu lực nhà 3–5 tầng do kích thước lớn giúp thi công nhanh hơn gạch nhỏ (một viên blốc thay thế 6–8 viên gạch nhỏ). Tường 190 mm gạch blốc đơn đủ cho tường bao và tường chịu lực nhà thấp tầng. Tường 390 mm (hai lớp hoặc blốc đôi) dùng cho tường chịu lực nhà cao tầng hoặc tường chắn đất.
Khả năng gia cường thép
Lỗ rỗng của gạch blốc có thể được tận dụng để đặt thanh thép dọc và bơm vữa xi măng tạo tường bê tông có cốt thép (Reinforced Masonry Wall). Kỹ thuật này tăng đáng kể khả năng chịu tải ngang (gió, động đất) của tường gạch blốc. Tại các khu vực có nguy cơ động đất, tường gạch blốc gia cường là giải pháp kinh tế và hiệu quả.
So sánh với các loại gạch khác
Một viên gạch blốc 390×190×190 mm có thể thi công bằng tốc độ 6–8 viên gạch tiêu chuẩn (220×105×60 mm), tiết kiệm 60–70% thời gian xây tường về số viên gạch. Gạch blốc nặng 12–18 kg/viên nên cần lao động khỏe hơn hoặc hỗ trợ cơ giới so với gạch nhỏ 2–3 kg. Chi phí xây tường bằng gạch blốc thường thấp hơn 10–20% so với gạch nhỏ do giảm nhân công và vữa xây.
Ưu điểm
Tốc độ xây nhanh do kích thước lớn, giảm 60–70% số viên gạch cần xây cho cùng diện tích tường. Lỗ rỗng có thể gia cường thép và bơm vữa để tạo kết cấu chịu lực ngang tốt hơn. Tiêu thụ ít vữa xây hơn do ít mạch vữa hơn trên cùng diện tích tường.
Nhược điểm
Viên gạch nặng 12–18 kg, khó xây tay một mình cho các vị trí cao hơn 1,2 m, cần giàn giáo và lao động khỏe. Khó cắt và điều chỉnh kích thước tại các vị trí góc và cạnh tường. Bề mặt xám bê tông kém thẩm mỹ nếu để lộ, thường cần trát vữa hoặc ốp gạch bên ngoài.
Những lưu ý khi xây
Các viên gạch blốc phải được xếp so le mạch đứng ít nhất 1/4 chiều dài viên (≥100 mm) để đảm bảo tính liên kết và cường độ tường. Vữa xây cần đặt trên toàn bộ mặt tiếp xúc, không để hở mạch vữa đặc biệt tại thành và vách ngăn. Khi xây tường cao hơn 2 m, cần có dầm đai hoặc lanh tô bê tông cốt thép tại các vị trí theo thiết kế kết cấu.
Câu hỏi thường gặp
- Gạch blốc bê tông kích thước bao nhiêu?
- Kích thước phổ biến nhất là 390×190×190 mm (danh định), thiết kế cho module xây 400×200×200 mm khi cộng mạch vữa 10 mm. Ngoài ra còn các kích thước 390×140×190 mm (tường mỏng hơn) và 390×240×190 mm (tường dày hơn).
- Gạch blốc có thể xây nhà mấy tầng?
- Gạch blốc bê tông rỗng mác M75–M100 có thể dùng xây nhà 3–5 tầng khi được thiết kế kết cấu đúng. Nhà cao hơn cần gạch blốc gia cường thép hoặc kết hợp khung bê tông cốt thép.
- Một viên gạch blốc thay thế bao nhiêu viên gạch nhỏ?
- Một viên gạch blốc 390×190×190 mm tương đương 6–8 viên gạch đặc 220×105×60 mm về diện tích tường. Điều này giúp thi công nhanh hơn đáng kể trong xây tường thô.
- Gạch blốc có cần dưỡng hộ trước khi xây không?
- Có, gạch blốc bê tông cần dưỡng hộ tối thiểu 14–28 ngày sau khi sản xuất trước khi đưa vào xây để đảm bảo đạt 70–90% cường độ thiết kế. Không nên xây gạch vừa mới xuất khuôn.
- Chi phí xây tường gạch blốc so với gạch nhỏ?
- Chi phí xây tường gạch blốc thường thấp hơn 10–20% so với gạch nhỏ cùng diện tích do tiết kiệm nhân công xây và vữa. Tuy nhiên giá mua gạch blốc trên mỗi m² tường tương đương.
- ASTM C90 yêu cầu gì cho gạch blốc CMU?
- ASTM C90 yêu cầu cường độ nén tối thiểu 13,8 MPa trên diện tích tổng và 10,3 MPa trên diện tích thực cho CMU loại N (chịu lực). Ngoài ra quy định độ hút nước tối đa, kích thước và sai số kích thước.
- Có thể gia cường thép vào gạch blốc không?
- Có, đây là kỹ thuật phổ biến trong tường chịu lực và tường kháng chấn. Đặt thanh thép dọc vào lỗ rỗng, sau đó bơm vữa xi măng M200 để lấp đầy, tạo tường bê tông cốt thép dạng khối xây.
- Gạch blốc có phù hợp làm tường rào không?
- Rất phù hợp. Tường rào xây bằng gạch blốc bê tông 390×190×190 mm (1 lớp = 190 mm) nhanh, kinh tế và bền. Cần có cột trụ bê tông cốt thép mỗi 3–5 m và dầm đỉnh tường để đảm bảo ổn định.
Kết luận
Gạch blốc bê tông (CMU) kích thước 390×190×190 mm với 2–3 lỗ rỗng là vật liệu xây tường hiệu quả cho dân dụng và công nghiệp, thay thế 6–8 viên gạch nhỏ mỗi viên và giúp giảm 60–70% số viên xây. Khả năng gia cường thép vào lỗ rỗng mở rộng ứng dụng sang kết cấu chịu lực ngang và kháng chấn. Tuân thủ TCVN 6477 hoặc ASTM C90 và dưỡng hộ đủ thời gian trước khi xây là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo chất lượng tường gạch blốc bê tông.