Nguyên tắc chọn vật liệu xây dựng theo công trình
Không có công thức chọn vật liệu áp dụng cho mỗi loại công trình. Việc chọn vật liệu đúng kỹ thuật cần cân nhắc đồng thời các yếu tố sau:
- Điều kiện môi trường: độ ẩm, gió bão (vùng biển, đồng bằng), tiếp xuc muoi clo, nhiệt độ cao/thấp, ăn mòn công nghiệp.
- Yêu cầu chức năng: cường độ chịu lực, khả năng chống thấm, cách nhiệt, cách âm, an toàn PCCC, vận sinh thực phẩm.
- Ngân sách và tiền độ: chi phí vật liệu, chi phí thi công, khả năng cung cấp địa phương.
- Quy định pháp luật: QCVN bắt buộc, tiêu chuẩn thấm chiều trong hợp đồng, yêu cầu của có quan kiểm tra.
- Tuổi thọ và chi phí vòng đời: So sánh LCC để tránh quyết định chỉ dựa vào giá bản đầu.
Nhà ở, nhà phố dân dụng
Nhà ở dân dụng thấp tầng (1–5 tầng) tại Việt Nam sử dụng các vật liệu kết cấu thông dụng nhất:
- Kết cấu chính: bê tông B20–B25 (M250–M300), thép CB300V–CB400V, mỏng bảng hoặc coc ep D200–D300 tuy Điều kiện nền.
- Tường bao: gạch đất nung 220 mm (độ cung tốt, chống thấm) hoặc blo AAC 200 mm (nhẹ, cách nhiệt tốt, phù hợp vùng nong).
- Tường ngăn noi thất: blo AAC 100 mm (nhẹ nhất) hoặc gạch đất nung 110 mm (cường độ cao hơn).
- Sàn hoàn thiện: gach ceramic 40×40 cm (giá thành thấp) hoặc gach granite 60×60 cm (bền, để lâu chứa, thẩm mỹ cao).
- Sơn tường: sơn nước acrylic noi thất VOC thấp, sơn chịu âm phòng về sinh và nha bep.
- Chống thấm mái: màng từ định hình (TPO, EPDM) hoặc sơn chống thấm polyurethane — bắt buộc tại mới nha có mái bằng.
Nhà xưởng công nghiệp (nhà máy, khó hang)
Công trình công nghiệp có yêu cầu chịu tải lớn, thi công nhanh và khả năng thay đổi mặt bảng trong tường lại:
- Khung kết cấu: thép hình S235–S355 (đến 25 m nhip), BTCT tiền chế hoặc độ tại chỗ. Khung thép được ưu tiền độ tốc độ thi công nhanh và khả năng mỏ rong.
- Bao che: panel sandwich EPS hoặc Rockwool dày 50–100 mm (tôn phối + cách nhiệt). Rockwool đất cấp A (không cháy) được yêu cầu cho khó bao quan hang để cháy.
- Sàn: sàn bê tông công nghiệp dày 150–200 mm có lưới thép hoặc thép soi, mac M300–M400, xử lý bề mặt bảng máy mái và cat soi thủy tinh (hardener). Sàn epoxy để thêm trên nền bê tông cho nhà máy thực phẩm, được phạm, điện từ yêu cầu về sinh cao.
- Của: của cuon thép đổi lượng (industrial rolling door) hoặc của truot dùng cho của nạp hang; của phòng cháy (EI60) tại hành lang thoát nạn.
Công trình y tế (benh viên, phòng kham)
Công trình y tế có yêu cầu đặc biệt về về sinh, an toàn benh nhân và vận hành 24/7 theo QCVN 08:2009/BXD và các tiêu chuẩn thiết kế benh viên:
- Sàn: sàn vinyl khang khuan (antibacterial vinyl sheet) dày 2–3 mm cho hành lang, phòng benh — chống tram, để lâu chứa, khang khuan; sàn epoxy vỏ khang khuan cho phòng mỏ và phòng sạch.
- Tường: sơn epoxy 2 thành phần (chịu hóa chất, để lắp sạch) cho phòng mỏ, phòng xử lý; op gach chịu acid khu vực xử lý chất thải.
- Tran: Trần thạch cao khung nhẹ (để thay đổi theo ống kỹ thuật) hoặc tran vinyl modul (để tháo lắp kiểm tra hệ thống cấp tran).
- Của: của nhóm không rỉ khang khuan cho phòng mỏ và khu vỏ khuan; của phòng cháy EI60–EI120 cho khu vực yêu cầu PCCC cao.
Công trình giáo dục (trường học)
Trường học yêu cầu môi trường an toàn, thoai mái học tạp và chi phí bảo trì thấp dài hạn:
- Sàn: gach ceramic chống tram (anti-slip R9/R10) hoặc sàn epoxy màu sắc cho sàn chơi; sàn cao sự (EPDM) cho sàn bong, sàn thể duc giảm chắn thường.
- Cách âm lớp học: phân phối thời gian âm vang RT60 <= 0,8 giây cho phòng học đất tiêu chuẩn nghe hiệu quả; dùng tran acoustic mineral fiber + tường cách âm mineral wool.
- Tường: sơn nước acrylic chịu chậm bản (scrub-resistant), để về sinh; sơn có tính khang khuan cho nha về sinh học sinh.
- Của số: nhóm kính được biệt gián nó nhiệt để giảm tiếng ồn từ bên ngoài, tạp trung học tạp.
Khách sạn và công trình đủ lich
Khách sạn yêu cầu vật liệu thẩm mỹ cao, để bảo trì và dầm bao an toàn khach lưu trụ:
- Sàn sanha, hành lang: đá marble polished hoặc granite polished 18–20 mm, gỗ kỹ thuật cho phòng ngủ hang sáng.
- Op tường: đá marble op tường, gỗ veneer, gach mosaic cho phòng về sinh; sơn độ hóa noi thất cho hành lang.
- Tran: tran acoustic mineral fiber (giảm tiếng ồn HVAC), Trần thạch cao phe hình trắng tri.
- Vách ngăn phòng: thạch cao khung nhẹ 2 lớp + mineral wool Rw >= 48 dB bao dầm sự riêng từ cho khach.
Cau đường và công trình giao thông
Công trình giao thông chịu tải trọng đồng (xe có), môi trường âm uot và yêu cầu tuổi thọ dài hạn không bảo trì thường xuyên:
- Kết cấu cau: bê tông B35–B40, thép CB500V hoặc thép ứng suất trước (PC strand 15,2 mm) cho dầm cau, bê tông B25–B30 cho cọc nhồi đường kính D800–D1200.
- Bê tông chịu clo: khu vực biển, công trình biển cần thêm Tro bay 20–30% và muoi xi 10–20% vào bê tông giảm độ thấm ion clo (Cl-), keo dài tuổi thọ thép bên trong.
- Mặt đường: bê tông nhựa grade 60/70 cho quốc lo; PMB SBS cho đường cao tốc và cau; bê tông xi măng cho đường có tải trọng siêu năng (khó cang).
- Thép bảo vệ ăn mòn: thép thành đã mạ kẽm (galvanized rebar) hoặc hệ cathodic protection cho kết cấu chim ngầm biển.
Công trình biển và đầu khí
Môi trường biển có clo, muoi, độ ẩm và gió luc cao gay ăn mòn manh, yêu cầu vật liệu đặc biệt:
- Bê tông biển: bê tông mac B40+, W/C = 50 năm theo ISO 16204.
- Thép bảo vệ: thép mạ kẽm nhúng nóng (HDG — Hot-Dip Galvanizing) + sơn epoxy zinc-rich primer 60 µm + PU topcoat 50 µm cho kết cấu trên mặt nước.
- Hệ cathodic protection: đất cuc Zn hoặc Al anod hy sinh bên dưới mặt nước bảo vệ phân chắn thép trong nước biển (phân diem 70% kết cấu công nghe biển dùng hệ nay).
- Của và thiết bị: inox 316L (chuan biển) cho tất cả thiết bị tiếp xuc môi trường biển, tránh inox 304 để bị gì ăn mòn clo cao.
Bảng tổng hợp khuyen nghi vật liệu theo công trình
| Loại công trình | Kết cấu chính | Sàn hoàn thiện | Lưu y đặc biệt |
|---|---|---|---|
| Nhà ở / nhà phố | BTCT B20–B25, AAC/gach nung | Gach ceramic / granite | Chống thấm mái bắt buộc |
| Nhà công nghiệp | Khung thép S235–S355 | Sàn epoxy 2–4 mm | Panel Rockwool cấp A cho khó để cháy |
| Benh viên | BTCT B25–B30 | Vinyl khang khuan / epoxy | QCVN 08:2009 bắt buộc |
| Trường học | BTCT B20–B25 | Gach chống tram / cao sự | Cách âm phòng học RT60 <= 0,8 s |
| Khách sạn | BTCT / thép | Đá marble / gỗ kỹ thuật | Cách âm phòng ngủ Rw >= 48 dB |
| Cau đường | BTCT B35–B40, thép CB500V | Bê tông nhựa PMB | Bê tông chịu Cl- khu vực biển |
| Công trình biển | BTCT B40+, thép HDG | Inox 316L | Hệ cathodic protection |
Câu hỏi thường gặp
- Nhà phố có cần dùng bê tông B30 không?
- Nhà phố 3–4 tầng ở nền đất tốt thường đủ với B20–B25 (M250). B30 nên dùng cho nha 5 tầng trợ lên, nhà ở nền yêu cần cọc nhồi, hoặc khí có tính toán kết cấu yêu cầu cụ thể mac cao hơn.
- Sàn epoxy có thể dùng trong nhà bep giá định không?
- Có thể, những Nên chọn epoxy góc nước (water-based epoxy) VOC thấp cho không gian noi thất dân dụng. Sàn epoxy công nghiệp góc dùng mới (solvent-based) có mui manh và VOC cao, không phù hợp cho phòng ở giá định.
- Inox 304 và 316L khác nhau thế nào trong môi trường biển?
- Inox 316L có thêm molybdenum (2–3%) tăng khả năng chống ăn mòn clo vượt trội số với 304. Vùng ven biển và tại công trình biển, inox 304 có thể bị ăn mòn trong khoảng 2–5 năm, inox 316L bền hơn nhiều. Chi phí 316L cao hơn 304 khoảng 20–40%.
- Cathodic protection có phải bảo trì không?
- Có. Hệ anod hy sinh (Zn/Al anode) bị ăn mòn dan và phải kiểm tra định kỹ (thường 2–5 năm) và Thay thế khí anod bị ăn mòn quá 50% khối lượng bản đầu. Hệ ICCP (Impressed Current CP) cần kiểm tra điều chính điện ap hang năm.
- Trường học có thể dùng gạch đất nung cho sàn hành lang không?
- Có thể những Nên chọn loại có nhân bich chống tram (anti-slip) R9 hoặc R10. Gach men bong trợ (R7 hoặc thấp hơn) nguy hiểm cho học sinh khí bị uot hoặc nước mưa. Sàn cao sự EPDM tới ưu hơn cho khu vui choi và sàn thể duc.
- Panel Rockwool và panel EPS dùng cho bao che nhà xưởng loại nao tốt hơn?
- Cho nhà xưởng chứa hang để cháy hoặc sản xuất nguyên liệu để cháy, bắt buộc dùng panel Rockwool (cấp A không cháy). Panel EPS rẻ hơn những cấp B2 (để cháy) — chỉ dùng cho khó bao quan hang không để cháy hoặc nhà xưởng không yêu cầu cấp cháy cao theo QCVN 06.
- Có phải dùng inox cho tất cả thiết bị benh viên không?
- Không nhất thiết. Inox 304 phù hợp cho thiết bị, bản làm việc, bản phau thuật. Nhóm benh nhân tiếp xuc (lan cần, ga giu) có thể dùng inox 304 để. Chỉ cần 316L tại khu vực tiếp xuc hóa chất khu trung manh (clo cao) nhu phòng mỏ và khu tiếp liệu. Cần cân bằng kỹ thuật và chi phí hiệu quả.