Trần thạch cao là gì?
Trần thạch cao (suspended ceiling / false ceiling) là hệ trần treo gồm tấm thạch cao (gypsum board) dày 9–15 mm được vít vào khung xương thép mạ kẽm treo bên dưới sàn BTCT hoặc mái. Hệ tran nay tạo không gian kỹ thuật (plenum) chứa đường điện, ống gió HVAC, ống nước và sprinkler, đồng thời cái thien thẩm mỹ và khả năng cách âm cho không gian bên dưới.
Vách khô (dry wall / partition) là tường ngăn không chịu lực xây dựng bảng tấm thạch cao vit vào khung thép manh, không cần vua xi măng. Kết hợp Trần thạch cao và vách khô tạo nền hệ hoàn thiện noi thất khó (dry construction) được áp dụng rộng rãi trong xây dựng hiện đại.
Thành phần cấu tạo của hệ Trần thạch cao
Hệ Trần thạch cao tiêu chuẩn bao gồm các thành phần chính sau:
- Tấm thạch cao (gypsum board): loi thạch cao (CaSO4.2H2O) ep giữa hai lớp giây carton, dày 9,5 mm hoặc 12,5 mm là phổ biến nhất. Dày 15 mm dùng cho ứng dụng chịu lửa.
- Thành CD60: thành chủ cháy ngang (main runner) cat tiết điện U 60×27 mm, mạ kẽm thép Z275, bước 600–1200 mm.
- Thành UD27: thành viên tường (wall angle) cat tiết điện U 27 mm, gan tường xung quanh làm để tran.
- Cay treo (hanger): thành thép mạ kẽm phí 4 mm hoặc dày thép điều chính được, neo vào sàn BTCT bảng cay neo (anchor bolt) hoặc cay bản sung.
- Còn lo / Khop noi: kết noi thành CD và cay treo, cho phép chính cao.
Phân loại tấm thạch cao theo tính năng
| Loại tấm | Ký hiệu | Đặc điểm nhân biệt | Ứng dụng |
|---|---|---|---|
| Thạch cao thường | GK (trung) | Mau trắng, hai mặt giây carton trắng | Tran và vach noi thất khó rao |
| Thạch cao chịu âm | BC (xanh) | Loi mau xanh là cay hoặc đầu mau xanh | WC, nha bep, phòng tấm, khu âm |
| Thạch cao chống cháy | FR (độ / hong) | Loi có bong khoảng trong, mau hong | Vach cháy REI60–REI120, hành lang thoát nạn |
| Thạch cao cách âm | GKF (năng) | Trọng lượng cao hơn, loi dày hơn | Phòng thứ âm, phòng hỏi nghi, studio |
Tấm thạch cao chịu lửa — tiêu chuẩn EN 520
Tấm thạch cao chống cháy (fire-rated gypsum board) sản xuất theo tiêu chuẩn EN 520, có bong khoảng Khi (glass fibers) phân bộ trong loi thạch cao giúp giu cấu trúc tấm khí boc lua. Khí nhiệt độ tầng cao, nước kết tính trong phần tử thạch cao (18% theo khối lượng) bay hơi và hấp thụ nhiệt, làm chậm quá trình tầng nhiệt quá tấm.
Hệ vach thạch cao chống cháy đất giới hạn chịu chứa từ 60 đến 120 phút (EI60, EI90, EI120) tuy số lớp tấm, loại tấm và cấu tạo khung. Kết quả thử nghiệm theo EN 1363-1 tại phòng thí nghiệm được chấp thuận là có số để chung nhân sản phẩm đất cấp cháy tương ứng.
Cấu tạo vách khô (partition) thạch cao
Vách khô tiêu chuẩn gồm:
- Thành C (studs): tiết điện C rong 75 mm, 100 mm hoặc 150 mm tuy chiều cao vach và yêu cầu cách âm. Bước cot 400–600 mm.
- Thành U (tracks): tiết điện U dày và dưới vach, gan sàn và trần bảng vis hoặc cay bản sung.
- Tấm thạch cao: 1 lớp hoặc 2 lớp mới bền tuy yêu cầu cháy và cách âm. Vit GKB dày 25–35 mm, bước 300 mm.
- Vật liệu cách âm: Rockwool hoặc mineral wool dày 50–75 mm nhet vào khoảng trong khung để tăng khả năng cách âm (Rw từ 35 dB lên 50+ dB).
Panel ECP — vật liệu mặt tiền hệ nhẹ
Panel ECP (External Composite Panel) là tấm op mặt tiền gồm hai lớp nhóm hoặc nhựa ACP (Aluminum Composite Panel) kết hợp loi nhựa PE hoặc FR (fire retardant) ở giữa. Panel ECP dày 3–6 mm, Trọng lượng 4–8 kg/m2, dùng cho mặt tiền công trình, op tran ngoài hiện, cau nguyên và op cot trắng tri ngoài trời.
Panel ACP loi PE (polyethylene) là loại thông dụng, giá thành thấp những để cháy. Panel ACP loi FR (fire retardant mineral) theo ASTM E84 đất cấp B (khó cháy) được yêu cầu trong công trình cao tầng theo QCVN 06:2021/BXD. Nền kiểm tra chung nhân thử nghiệm chống cháy của sản phẩm trước khi sử dụng cho mặt tiền.
Tiêu chuẩn áp dụng
- TCVN 9310:2012: Tiêu chuẩn Việt Nam về trần treo thạch cao, quy định vật liệu, cấu tạo và yêu cầu kỹ thuật thi công.
- EN 520:2004+A1:2009: Tiêu chuẩn Châu Âu cho tấm thạch cao, quy định các loại A, D, E, F, H, I, P, R, X và yêu cầu thử nghiệm.
- QCVN 06:2021/BXD: Quy chuan an toàn cháy, điều chính vật liệu mặt dựng và hoàn thiện công trình, yêu cầu cấp cháy cho tấm thạch cao và panel ECP.
Quy trình thi công Trần thạch cao
- Khao sắt và định vi: độ chiều cao tran thiết kế, xác định vi tri đường ống HVAC, điện, sprinkler để bộ tri plenum.
- Neo cay treo: khoan và đất cay neo (anchor bolt M8 hoặc M10) vào sàn BTCT cách nhau 600–900 mm theo lưới, Sức chịu tải mới cay neo >= 150 kg.
- Lắp khung treo và thành CD: treo thành CD60 bảng cay treo + còn lo, chính cao theo cot moc tia laser, dầm bao phát phẳng <= 3 mm/3 m.
- Lắp thành UD tường: dan thành UD27 quanh tường bảng vis hoặc cay bản sung, bước 600 mm, tạo viên chủ vi.
- Đất tấm thạch cao: vit tấm thạch cao vào thành CD bảng vis vitme (phosphate coat) bước 200–250 mm, đầu vis không lo lên mặt tấm.
- Xử lý mới noi: dan bảng giây (joint tape) và bam vua thạch cao (joint compound) 3 lớp, chau 1 ngày giữa mới lớp. Chau nhẹ sau khi khó.
- Hoàn thiện: sơn lót 1 nước + sơn phụ 2 nước, hoặc dan giây dan tường tuy thiết kế noi thất.
Ưu và nhược điểm của hệ tran và vách khô
| Tiêu chí | Hệ tran vách khô thạch cao | Tường gach truyền thống |
|---|---|---|
| Trọng lượng | 30–50 kg/m2 | 250–450 kg/m2 |
| Tốc độ thi công | Nhanh, 30–50 m2/ngày/to | Chậm, 8–15 m2/ngày/thô |
| Khả năng thay đổi mặt bảng | Để tháo lắp lại | Khó, phải pha |
| Khả năng chịu âm | Cần tấm BC cho khu âm | Tốt hơn khí sử dụng gach nung |
| Khả năng cách âm | Đất Rw 45–54 dB với cấu tạo dùng | Đất Rw 40–48 dB với gach đặc 200 mm |
| Chi phí | Tường đường hoặc rẻ hơn khi tính ca nhân công | Vật liệu rẻ hơn những nhân công nhiều hơn |
Câu hỏi thường gặp
- Trần thạch cao có chịu được tải trọng treo máy lạnh không?
- Khung CD60 thông thường không đủ để treo máy lạnh trực tiếp. Cần bộ tri thêm cay treo riêng neo thang vào sàn BTCT hoặc dầm để chắn tải trọng của máy lạnh (thường 20–80 kg). Không treo máy lạnh trực tiếp vào thành CD ma không tính toán kỹ thuật.
- Tấm thạch cao chịu âm (BC) có thể dùng bên ngoài nha không?
- Không. Tấm BC chỉ đánh cho môi trường âm noi thất, không chịu được nước mưa trực tiếp và tia UV. Ngoài trời cần dùng panel xi măng (fiber cement board) hoặc panel ACP loi FR có khả năng chống thấm và chống UV.
- Vach thạch cao có đất chuan cách âm Rw 45 dB cho phòng ngủ không?
- Có thể đất được với cấu tạo: khung C 75 mm kep đổi (double stud), 2 lớp tấm thạch cao 12,5 mm mới bền, nhet mineral wool 75 mm bên trong và bit kín toàn bộ khe ho bảng acoustic sealant.
- Bong khoảng trong tấm thạch cao chống cháy có nguy hiểm không?
- Không nguy hiểm. Bong khoảng trong tấm FR là soi thủy tinh hoặc soi khoảng nhờ có chức năng tăng khả năng chịu nhiệt. Trong Điều kiện sử dụng binh thường, bong nay bị boc kín trong loi thạch cao và giá carton, không bay ra không khí.
- Chiều cao Trần thạch cao tối thiểu nền bao nhiêu?
- Chiều cao thông thủy tối thiểu sau khi lắp Trần thạch cao nền từ 2,6 m trợ lên cho phòng ở, 2,8 m cho văn phòng theo tiêu chuẩn thiết kế Việt Nam. Plenum (khoảng kỹ thuật) cần tối thiểu 200–300 mm để lại đường ống HVAC và điện.
- Có nền dùng vis thép thường thay vis phosphate coat không?
- Không nền. Vis thép thường không được xử lý chống rỉ sẽ bị rỉ sét theo thời gian, để lại vet rỉ trên mặt tấm thạch cao. Phải dùng vis vitme phụ phosphate hoặc mạ kẽm chuyên dụng cho thạch cao.
- Panel ECP có thể dùng cho tran âm trong nhà không?
- Có, những Nên chọn loại panel có loi khoảng khí hoặc mineral wool để tăng khả năng cách nhiệt. Panel ACP loi PE (polyethylene) không nền dùng bên trong công trình yêu cầu cấp cháy cao độ nguy có boc lua khí có cháy.