Gạch đất sét nung và gạch block không nung — tổng quan
Gạch đất sét nung (fired clay brick) và gạch block không nung (concrete block) là hai lựa chọn phổ biến nhất trong xây dựng dân dụng và công nghiệp tại Việt Nam hiện nay. Mỗi loại có ưu nhược điểm riêng phụ thuộc vào yêu cầu công trình, điều kiện môi trường và ngân sách. So sánh chi tiết dưới đây giúp lựa chọn đúng vật liệu.
Bảng so sánh 9 tiêu chí kỹ thuật
| Tiêu chí | Gạch đất sét nung (TCVN 1450) | Gạch block không nung (TCVN 6477) |
|---|---|---|
| 1. Cường độ nén | 5–15 MPa (Mác 5–Mác 15) | 2,5–10 MPa (cấp B2.5–B10) |
| 2. Cách nhiệt | Hệ số dẫn nhiệt λ = 0,5–0,8 W/(m·K); cách nhiệt trung bình | λ = 0,3–0,5 W/(m·K) (block rỗng); AAC: λ = 0,10–0,16 W/(m·K) |
| 3. Trọng lượng | 1,8–2,0 kg/viên (220×105×60); khối lượng riêng 1600–2000 kg/m³ | 7–12 kg/viên (390×190×190); AAC: 3–5 kg/viên 600×200×200 |
| 4. Hấp thụ nước | ≤ 18% theo TCVN 1450; điển hình 10–16% | 6–12% (block thường); AAC: 20–25% (cần bảo vệ bề mặt) |
| 5. Giá tham khảo | Giá tham khảo thị trường; thường thấp hơn block cùng thể tích xây | Giá tham khảo; block AAC cao hơn block thường; nhưng tiết kiệm nhân công xây |
| 6. Thi công | Viên nhỏ, thợ quen tay; dễ cắt; mạch vữa 10–12 mm; tốc độ chậm hơn | Viên lớn hơn, xây nhanh; block AAC cần vữa mỏng 2–3 mm chuyên dụng; cần cưa điện để cắt |
| 7. Môi trường | Tiêu tốn đất canh tác; phát thải CO₂ và SO₂ từ lò nung; năng lượng cao | Không dùng đất nông nghiệp; không nung → giảm phát thải; có thể dùng phế liệu công nghiệp (xỉ, tro bay) |
| 8. Tiêu chuẩn áp dụng | TCVN 1450:2009 (đặc), TCVN 4801 (rỗng); thử nghiệm TCVN 6355 | TCVN 6477:2016 (block); TCVN 7959:2017 (AAC); EN 771-3 (tham khảo) |
| 9. Ứng dụng phù hợp | Tường chịu lực nhà thấp tầng; công trình truyền thống; vùng có lò gạch địa phương | Tường nhẹ nhà cao tầng; công trình cần cách nhiệt; vùng đô thị hạn chế gạch nung |
Phân tích từng tiêu chí
1. Cường độ nén
Gạch đất sét nung Mác 10 (10 MPa) cao hơn block B5 (5 MPa), phù hợp tường chịu lực đơn thuần. Tuy nhiên, block B10 (10 MPa) hoàn toàn cạnh tranh được. Trong thực tế, kết cấu khung bê tông cốt thép chịu lực chính, tường gạch chỉ chịu tải bản thân — khi đó cường độ 5 MPa là đủ cho cả hai loại.
2. Cách nhiệt
Block rỗng và đặc biệt là AAC có khả năng cách nhiệt vượt trội do lỗ khí phân tán trong cấu trúc. Tại các tỉnh miền Nam nắng nóng, tường AAC giúp giảm đáng kể chi phí điện điều hòa. Gạch đất sét nung có cách nhiệt trung bình, cần kết hợp tường dày hoặc lớp cách nhiệt bổ sung.
3. Trọng lượng và tải trọng công trình
Gạch đất sét nung nặng hơn block rỗng và nặng hơn nhiều so với AAC. Với nhà cao tầng, giảm trọng lượng tường tự chịu từ gạch đất sét xuống AAC có thể giảm tiết diện cột-dầm-móng, tiết kiệm chi phí kết cấu bù lại chi phí vật liệu tường cao hơn.
4. Hấp thụ nước
Gạch đất sét nung hấp thụ nước 10–18%, block thông thường 6–12% — block chiếm ưu thế. Nhưng AAC hấp thụ nước lên đến 25% theo khối lượng, cần bảo vệ bề mặt kỹ hơn. Không nên để AAC tiếp xúc mưa lâu dài mà không có lớp trát.
5. Thi công và nhân công
Gạch đất sét nung quen thuộc với thợ xây truyền thống, không cần đào tạo đặc biệt. Block và AAC kích thước lớn xây nhanh hơn (xây được nhiều m² tường hơn mỗi ngày công), nhưng cần kỹ thuật riêng: dùng vữa mỏng cho AAC, cưa điện để cắt góc. Chi phí nhân công xây block thường thấp hơn xây gạch đất sét.
6. Tác động môi trường
Lò gạch thủ công đốt than hoặc củi thải ra CO₂, SO₂, NO_x và bụi mịn. Chính phủ đang siết chặt lò thủ công và khuyến khích gạch không nung. Block bê tông dùng xỉ lò cao, tro bay làm cốt liệu — tái sử dụng phế thải công nghiệp — phát thải vòng đời thấp hơn gạch nung.
Khuyến nghị lựa chọn
- Nhà phố 3–5 tầng khung BTCT: block B5–B7.5 hoặc AAC cho tường nhẹ, tiết kiệm chi phí kết cấu.
- Nhà nông thôn 1–2 tầng không có khung: gạch đất sét nung Mác 7.5–10 quen thuộc, dễ tìm vật liệu địa phương.
- Công trình cần cách nhiệt cao (nhà xưởng điều hòa, kho lạnh): AAC hoặc panel sandwich.
- Vùng ven biển nhiều muối: block xi măng bền hơn gạch đất sét nung trước tác động muối biển.
Câu hỏi thường gặp
- Xây tường block có cần trát không?
- Tường block thông thường cần trát vữa cả hai mặt để chống thấm và hoàn thiện. AAC cần trát vữa chuyên dụng (không dùng vữa thường vì co ngót khác nhau).
- Block bê tông có bị nứt chân chim nhiều hơn gạch nung không?
- Block xi măng có co ngót lớn hơn gạch nung, dễ gây nứt chân chim nếu không chờ đủ 28 ngày trước khi trát. Nên đặt lưới thép hoặc lưới sợi thủy tinh tại góc tường và vị trí nối khác vật liệu.