Bông thủy tinh có gây ngứa không? 15 câu hỏi về an toàn sức khỏe

Bông thủy tinh gây ngứa và kích ứng da khi tiếp xúc trực tiếp — đây là đặc điểm đã biết của vật liệu này. Dưới đây là 15 câu hỏi về cơ chế tác động và cách bảo vệ khi thi công.

1. Tại sao bông thủy tinh gây ngứa?

Sợi thủy tinh có đường kính 3–20 micromet — đủ nhỏ để cắm vào lớp biểu bì da (độ dày 0,1–0,2mm). Khi sợi cắm vào da, chúng gây kích thích cơ học (không phải phản ứng hóa học hay dị ứng). Não giải thích kích thích này là ngứa. Khác với dị ứng hóa học, ngứa do sợi thủy tinh không gây phản ứng toàn thân, nhưng rất khó chịu.

2. Sợi thủy tinh có nguy hiểm cho phổi không?

Sợi thủy tinh hiện đại (glasswool) có đường kính lớn hơn ngưỡng nguy hiểm đường hô hấp (>3 micromet). Sợi lớn hơn 3µm bị giữ lại ở đường hô hấp trên (mũi, cổ họng) và không đi vào phổi sâu. Tuy nhiên, hít bụi sợi nhiều có thể gây kích ứng cổ họng và ho. Đeo khẩu trang N95 khi thi công là biện pháp phòng ngừa đúng đắn.

3. Bông thủy tinh có gây ung thư không?

Không có bằng chứng khoa học về mối liên hệ giữa glasswool hiện đại và ung thư. IARC (Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế) phân loại glasswool sản xuất sau năm 1990 là nhóm 3 (không thể phân loại là chất gây ung thư cho người). Sợi thủy tinh cải tiến đã khắc phục vấn đề biodurability. Cần phân biệt với sợi amiante (asbestos) — hoàn toàn khác nhau.

4. Rockwool có gây ngứa không?

Ít hơn glasswool. Sợi rockwool thường có đường kính 4–10 micromet, mềm hơn và giòn hơn sợi thủy tinh. Tiếp xúc với rockwool gây ngứa nhẹ hơn, nhưng vẫn cần bảo hộ (khẩu trang, găng tay). Sản phẩm rockwool mới có xử lý bề mặt giảm ngứa hơn so với glasswool thông thường.

5. Khi nào sợi thủy tinh gây ngứa nhiều nhất?

Ngứa xảy ra chủ yếu khi cắt, xé, hoặc lắp bông thủy tinh — lúc đó sợi bị gãy và phát tán vào không khí. Bông thủy tinh đã lắp trong khung kín ít phát tán sợi hơn. Nhiệt độ cao và độ ẩm thấp làm sợi giòn hơn và dễ phát tán. Thi công trong không gian kín (tầng hầm, gác mái) tập trung sợi — nguy hiểm hơn ngoài trời.

6. Cần bảo hộ gì khi thi công bông thủy tinh?

Tối thiểu: (1) khẩu trang N95 hoặc P100 — không dùng khẩu trang vải; (2) kính bảo hộ kín (goggles) không phải kính mắt thường; (3) quần áo dài tay, cổ tay bịt kín; (4) găng tay nitrile dài tay. Sau thi công: tắm nước lạnh ngay (nước lạnh co lỗ chân lông, đẩy sợi ra; nước nóng mở lỗ chân lông, kéo sợi vào sâu hơn).

7. Nếu bị sợi thủy tinh đâm vào da, phải làm gì?

Bước 1: KHÔNG dụi hoặc gãi — làm sợi cắm sâu hơn và gãy thành mảnh nhỏ hơn. Bước 2: rửa ngay bằng nước lạnh chảy mạnh. Bước 3: dùng băng dính (tape) ấn nhẹ và lột ra để kéo sợi ra. Bước 4: dùng nhíp đầu bằng dưới kính lúp để lấy sợi lớn. Bước 5: bôi kem cortisone nếu vẫn ngứa. Không cần đến bác sĩ trừ khi có sưng tấy hoặc nhiễm trùng.

8. Sợi thủy tinh có vào mắt nguy hiểm không?

Có — rất nguy hiểm. Sợi trong mắt gây kích ứng giác mạc, viêm kết mạc và có thể trầy xước. KHÔNG dụi mắt. Rửa ngay bằng nước sạch chảy liên tục ít nhất 15 phút. Nếu vẫn khó chịu hoặc nhìn mờ, đến cơ sở y tế. Kính bảo hộ kín (goggle) là bắt buộc — không phải tùy chọn.

9. Trẻ em có thể tiếp xúc bông thủy tinh đã lắp xong không?

An toàn nếu bông đã được bọc kín hoàn toàn. Bông thủy tinh trong tường thạch cao kín, trần kín hoặc vách kim loại không phát tán sợi vào không khí sinh hoạt. Vấn đề xảy ra khi bông hở (tường chưa hoàn thiện, trần bị bóc mảng). Không để trẻ em tiếp xúc bông hở hoặc ở trong khu vực đang thi công.

10. Có thể dùng tay không (không găng tay) khi lắp bông không?

Không khuyến nghị. Ngay cả người có da dày hoặc da mặt thủ công cũng sẽ bị ngứa sau vài phút tiếp xúc. Ngứa do sợi thủy tinh kéo dài 1–3 giờ sau khi tiếp xúc. Găng tay nitrile 0,5mm là đủ và rẻ (2–5k đ/đôi). Chi phí bảo hộ so với thi công là không đáng kể.

11. Bông thủy tinh có gây dị ứng không?

Hiếm. Phần lớn ngứa là kích ứng cơ học (sợi cắm vào da), không phải dị ứng hóa học. Tuy nhiên, một số người có da nhạy cảm hoặc dị ứng với binder (nhựa phenol formaldehyde) dùng trong sản xuất bông thủy tinh. Biểu hiện dị ứng: phát ban đỏ lan rộng, nổi mề đay — khác với ngứa điểm do sợi. Nếu nghi dị ứng, dùng rockwool thay thế hoặc aerogel blanket.

12. Glasswool có khác amiante (asbest) không?

Hoàn toàn khác. Amiante là silicate tự nhiên có sợi cực mỏng (<1µm), bền trong cơ thể (không phân hủy sinh học), gây ung thư phổi và mesothelioma. Glasswool là sợi silicat nhân tạo đường kính lớn hơn, có thể phân hủy trong dịch phổi (biodurable theo chu kỳ ngắn). Amiante bị cấm hoàn toàn tại Việt Nam từ 2011 (theo Quyết định 1586/QĐ-TTg). Không nên nhầm lẫn hai vật liệu này.

13. Thi công bông thủy tinh trong không gian nhỏ kín cần lưu ý gì?

Ba nguy cơ chính: (1) sợi tích tụ nồng độ cao — bắt buộc đeo P100 không phải N95; (2) thiếu oxy nếu không gian hoàn toàn kín — cần thông gió cơ học; (3) nhiệt độ cao (gác mái mùa hè) làm người mất nước nhanh khi mặc đồ bảo hộ dài. Giải pháp: thi công sáng sớm, thông gió cưỡng bức, uống nước đủ và nghỉ giải lao mỗi 30 phút.

14. Rockwool hay glasswool an toàn hơn cho thợ thi công?

Rockwool thường được đánh giá ít gây ngứa hơn glasswool do sợi mềm hơn và giòn ít hơn. Tuy nhiên, cả hai đều cần bảo hộ tương đương (khẩu trang N95, kính, quần áo dài). Rockwool mật độ cao (board) ít phát tán sợi hơn rockwool cuộn mềm. Quyết định lựa chọn không nên dựa vào mức độ ngứa mà dựa vào hiệu quả kỹ thuật của ứng dụng.

15. Sau khi thi công xong, bông thủy tinh trong tường có gây nguy hiểm cho người ở không?

Không, khi đã được bọc kín. Bông thủy tinh bên trong tường thạch cao kín, trần kín không phát tán sợi vào không khí sinh hoạt bình thường. Sợi chỉ phát tán khi vật liệu bị phá hủy hoặc cắt. Đây là lý do bông thủy tinh được dùng hàng thập kỷ trong xây dựng nhà ở không gây vấn đề sức khỏe cho người sinh sống bình thường.

Tóm tắt bảo hộ thi công