Thép xây dựng có bao nhiêu đường kính danh nghĩa?
Theo TCVN 1651-1:2008 và TCVN 1651-2:2008, thép xây dựng có đường kính danh nghĩa từ 6 mm đến 50 mm, bao gồm các cỡ: 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20, 22, 25, 28, 32, 36, 40, 50 mm. Thực tế thi công tại Việt Nam phổ biến nhất là nhóm D6–D32; D36–D50 chỉ xuất hiện trong kết cấu đặc biệt như cọc khoan nhồi đường kính lớn hoặc tầng hầm nhà siêu cao tầng.
Bảng đường kính, trọng lượng và trọng lượng cây 11,7 m
| Đường kính | Trọng lượng (kg/m) | Trọng lượng 1 cây 11,7 m (kg) | Diện tích tiết diện (mm²) |
|---|---|---|---|
| D6 | 0,222 | 2,60 | 28,3 |
| D8 | 0,395 | 4,62 | 50,3 |
| D10 | 0,617 | 7,22 | 78,5 |
| D12 | 0,888 | 10,39 | 113,1 |
| D14 | 1,210 | 14,16 | 153,9 |
| D16 | 1,578 | 18,46 | 201,1 |
| D18 | 2,000 | 23,40 | 254,5 |
| D20 | 2,466 | 28,85 | 314,2 |
| D22 | 2,980 | 34,87 | 380,1 |
| D25 | 3,853 | 45,08 | 490,9 |
| D28 | 4,830 | 56,51 | 615,8 |
| D32 | 6,313 | 73,86 | 804,2 |
Nhóm D6–D10: đường kính nhỏ — cốt phụ và lưới thép
D6 và D8 chủ yếu dùng cho cốt đai cột và dầm tiết diện nhỏ, lưới thép sàn và vỉa hè. D10 là đường kính phổ biến nhất trong phân khúc cốt đai và thép phân bổ sàn dân dụng, cũng là kích thước tối thiểu cho thép chịu lực chính theo nhiều hệ thiết kế. Cả ba đường kính này đều có sẵn dạng cuộn, thuận tiện cho máy uốn tự động.
Nhóm D12–D16: đường kính trung — cốt chịu lực chính nhà dân dụng
D12 đến D16 là nhóm phổ biến nhất trong xây dựng nhà ở từ 1–5 tầng: cốt thép chịu lực sàn, dầm tiết diện nhỏ và vừa, cột nhà dân dụng. D16 là đường kính thường xuất hiện trong thiết kế cột nhà phố 3–5 tầng. Nhóm này có sẵn cả dạng thanh 11,7 m và một phần dạng cuộn (D12, D14).
Nhóm D18–D25: đường kính lớn — kết cấu nhà nhiều tầng
D18 đến D25 dùng cho cột, dầm và vách chịu lực trong nhà từ 6 tầng trở lên, móng cọc ép quy mô vừa. D20 và D25 là hai kích thước thông dụng nhất trong nhóm này, xuất hiện thường xuyên trong hồ sơ thiết kế nhà chung cư thấp tầng và văn phòng vừa. Chỉ sản xuất dạng thanh, không có dạng cuộn ở nhóm đường kính này.
Nhóm D28–D32: đường kính rất lớn — kết cấu đặc biệt
D28 và D32 chủ yếu dùng cho cọc khoan nhồi, tầng hầm nhà cao tầng, kết cấu cầu và các cấu kiện chịu lực nặng. Trọng lượng D32 đạt 6,313 kg/m, một cây 11,7 m nặng xấp xỉ 74 kg — cần cẩu hoặc thiết bị nâng khi lắp đặt. Nguồn cung có thể hạn chế hơn so với D10–D20, cần đặt hàng trước khi thi công.
Cách chọn đường kính thép phù hợp
Đường kính thép trong kết cấu bê tông cốt thép phải do kỹ sư kết cấu tính toán và thể hiện trong bản vẽ thiết kế — không tự ý thay đổi đường kính mà không có phê duyệt. Nguyên tắc chung: đường kính cốt thép không nhỏ hơn 1/10 chiều rộng cấu kiện; khoảng cách thông thủy giữa các thanh ≥25 mm và ≥ đường kính lớn nhất của cốt liệu theo TCVN 9386.
Mối quan hệ giữa đường kính và khả năng uốn
Thép đường kính nhỏ dễ uốn nguội hơn: CB240T D6 uốn 180° với bán kính 1d; CB400V D14 uốn 90° với bán kính 4d. Khi đường kính tăng, cần lực uốn lớn hơn và bán kính uốn tối thiểu tăng để tránh nứt gờ. Máy uốn cơ cần được chọn phù hợp đường kính gia công; không uốn thép D25–D32 bằng máy cỡ nhỏ thiết kế cho D10–D16.