Hệ thống tiêu chuẩn vật liệu bệnh viện tại Việt Nam
Vật liệu xây dựng bệnh viện tại Việt Nam chịu sự điều chỉnh của hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật đa tầng: quy chuẩn xây dựng (BXD), tiêu chuẩn thiết kế bệnh viện, quy định vệ sinh của Bộ Y tế và tiêu chuẩn kỹ thuật vật liệu quốc tế được viện dẫn. Hiểu đúng từng văn bản giúp chủ đầu tư, nhà thầu và đơn vị tư vấn lựa chọn vật liệu đúng pháp lý và kỹ thuật.
QCVN 08:2009/BXD — Quy chuẩn công trình y tế
QCVN 08:2009/BXD độ Bộ Xây dựng bản hành là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia bắt buộc áp dụng cho thiết kế và xây dựng công trình y tế (bệnh viện, trung tâm y tế, phòng khám đa khóa). Quy chuẩn quy định:
- Diện tích tối thiểu các phòng chức năng (phòng mổ, ICU, phòng bệnh)
- Yêu cầu về chiếu sáng tự nhiên và nhân tạo
- Hệ thống thông gió và điều hòa không khí
- Vật liệu bề mặt phòng phẫu thuật: nhẵn, không thấm nước, dễ làm sạch và khử trùng
- Yêu cầu phân khu vô trùng, bán vô trùng và thông thường
QCVN 08:2009 không quy định tên vật liệu cụ thể mà quy định tính năng yêu cầu — cho phép sử dụng nhiều loại vật liệu khác nhau miễn đáp ứng tính năng đề ra.
TCVN 4470:2012 — Bệnh viện đa khóa, yêu cầu thiết kế
TCVN 4470:2012 là tiêu chuẩn kỹ thuật (không bắt buộc như quy chuẩn nhưng được viện dẫn trong thiết kế và thẩm tra) quy định chỉ tiết hơn về vật liệu hoàn thiện:
- Tường phòng mổ, phòng thủ thuật: vật liệu phẳng, nhẵn, không thấm nước, chịu hóa chất khử khuẩn, không có góc cạnh sắc, màu sáng
- Sàn: không trơn trượt, không thấm nước, dễ khử trùng, không gây tiếng động lớn khí đi lại
- Trần: nhẵn, không tích bụi, dễ làm sạch, chiều cao thông thủy phòng mổ ≥3m
- Cửa phòng mổ: rộng ≥1,4m để xe đẩy cáng thông quá, có kính quan sát phía trên
Thông tư 08/2021/TT-BYT — Vệ sinh bệnh viện
Thông tư 08/2021/TT-BYT của Bộ Y tế quy định quy trình và yêu cầu vệ sinh bệnh viện, gián tiếp tác động đến lựa chọn vật liệu. Các yêu cầu liên quan đến vật liệu gồm:
- Bề mặt môi trường bệnh viện phải được vệ sinh và khử khuẩn theo lịch
- Sàn, tường, trần khu phẫu thuật phải được khử trùng bằng dùng dịch diệt khuẩn phù hợp sau mỗi ca mổ
- Vật liệu phải chịu được tần suất vệ sinh cao (2–4 lần/ngày ở khu nguy cơ cao)
- Không dùng thảm, rèm vải, tường xốp tại khu ICU và phòng phẫu thuật
JIS Z2801:2012 — Tiêu chuẩn kháng khuẩn bề mặt
JIS Z2801:2012 (Nhật Bản, được áp dụng rộng rãi tại Việt Nam) là phương pháp thử nghiệm khả năng kháng khuẩn của bề mặt vật liệu cứng. Nguyên tắc: nuôi cấy vi khuẩn Staphylococcus aureus (ATCC 6538P) và Escherichia coli (ATCC 8739) trên bề mặt thử nghiệm trong 24 giờ ở điều kiện kiểm soát, sau đó đếm vi khuẩn sống sót.
- Kết quả đạt: giá trị R (antibacterial activity value) ≥2,0 tương đương diệt ≥99% vi khuẩn
- Kết quả tốt: R ≥3,0 tương đương diệt ≥99,9%
- Vật liệu có chứng nhận JIS Z2801 được ưu tiên trong đấu thầu bệnh viện
TCVN ISO 22196 — Tiêu chuẩn kháng khuẩn Việt Nam
TCVN ISO 22196:2014 là tiêu chuẩn Việt Nam tương đương ISO 22196:2011 và JIS Z2801, áp dụng cho bề mặt nhựa và vật liệu không xốp. Đây là tiêu chuẩn được Bộ Y tế Việt Nam thấm chiếu khí xác nhận hiệu quả kháng khuẩn của vật liệu bệnh viện nhập khẩu và sản xuất trong nước.
Tiêu chuẩn COF chống trơn — ANSI A137.1
ANSI A137.1 (American National Standard for Ceramic Tile) quy định hệ số ma sát tối thiểu (COF) cho sàn gạch và tương tự được áp dụng rộng rãi cho các loại sàn bệnh viện:
- COF ≥0,42 (dry): sàn khô thông thường
- COF ≥0,60 (wet): khu vực có thể ẩm ướt — hành lang, phòng bệnh
- COF ≥0,80 (wet): khu vực luôn ướt — nhà tắm, khu vệ sinh, khu rửa tẩy phòng mổ
Phương pháp đo COF theo ASTM C1028 (kéo ngang) hoặc BOT-3000E (pendulum test tương đương BS 7976).
Tiêu chuẩn tiếng ồn và chiếu sáng y tế
- Tiếng ồn phòng bệnh: ≤35 dB(A) bản ngày, ≤30 dB(A) bản đêm (WHO Guidelines for Community Noise 1999; QCVN 26:2010/BTNMT)
- Chiếu sáng phòng mổ: ≥750 lux (EN 12464-1:2021); đèn mổ treo trần đạt 40.000–160.000 lux tại trường phẫu thuật
- Chiếu sáng phòng bệnh: 100–300 lux ánh sáng chung, đèn đọc sách 300 lux, đèn kiểm tra 1000 lux (EN 12464-1)
Câu hỏi thường gặp
- QCVN 08:2009 có còn hiệu lực không hay đã có quy chuẩn mới?
- Tính đến năm 2024, QCVN 08:2009/BXD vẫn là quy chuẩn hiện hành cho công trình y tế. Bộ Xây dựng đang trong quá trình soạn thảo quy chuẩn sửa đổi nhưng chưa chính thức bản hành. Chủ đầu tư cần kiểm tra cập nhật trước khi lập hồ sơ thiết kế.
- Vật liệu nhập khẩu không có chứng nhận JIS Z2801 có được dùng trong bệnh viện không?
- Có thể dùng nếu nhà sản xuất cung cấp kết quả thử nghiệm tương đương theo TCVN ISO 22196 từ phòng thí nghiệm được công nhận VILAS tại Việt Nam hoặc ISO/IEC 17025 quốc tế. Bệnh viện công lập yêu cầu hồ sơ chứng nhận đầy đủ trước khi đưa vào dự toán.