Tại sao phải kiểm tra gạch tại hiện trường?
Kiểm tra gạch tại hiện trường là bước không thể bỏ qua trong quản lý chất lượng vật liệu xây dựng. Gạch kém chất lượng (cường độ thấp, hấp thụ nước cao, cong vênh) làm giảm độ bền tường, tăng nguy cơ nứt và thấm, gây tốn kém sửa chữa về sau. Bộ tiêu chuẩn TCVN 6355 quy định đầy đủ các phương pháp thử nghiệm cho gạch đất sét nung tại công trình và phòng thí nghiệm.
Bộ tiêu chuẩn TCVN 6355 gồm các phần
- TCVN 6355-1: Lấy mẫu và kiểm tra.
- TCVN 6355-2: Phương pháp thử cường độ nén.
- TCVN 6355-3: Thử cường độ uốn.
- TCVN 6355-4: Thử độ hút nước.
- TCVN 6355-5: Thử độ cong vênh.
- TCVN 6355-6: Thử độ bền muối.
- TCVN 6355-7: Thử hiện tượng nổ.
- TCVN 6355-8: Xác định hàm lượng muối tan.
Bước 1: Lấy mẫu ngẫu nhiên
Theo TCVN 6355-1, một lô hàng tối đa 50.000 viên gạch cùng loại, cùng sản xuất. Số lượng mẫu lấy tối thiểu 20 viên cho một lô. Mẫu phải được lấy ngẫu nhiên từ ít nhất 5 vị trí khác nhau trong lô (góc, giữa, các lớp khác nhau) để đảm bảo tính đại diện.
- Đánh số từng viên mẫu ngay khi lấy để tránh nhầm lẫn.
- Ghi chép: tên nhà cung cấp, ngày nhận hàng, số lô, vị trí lấy mẫu.
- Bảo quản mẫu ở điều kiện khô ráo cho đến khi thử nghiệm.
Bước 2: Kiểm tra ngoại quan (cả 20 viên)
Kiểm tra mắt thường tất cả 20 viên mẫu theo các hạng mục sau, ghi kết quả vào biên bản:
- Màu sắc: đồng đều trong lô; không có viên màu đen (nung chưa đủ nhiệt) hoặc màu trắng (đá vôi).
- Vết nứt: không có vết nứt xuyên; vết nứt bề mặt < 1 mm chiều rộng.
- Sứt mẻ: không quá 2 góc sứt; kích thước vết ≤ 10×10×10 mm.
- Tiếng gõ: gõ nhẹ bằng búa cao su — tiếng âm thanh đanh, rõ là gạch tốt; tiếng bục, đục là gạch rỗng ruột hoặc nứt bên trong.
- Hiện tượng nổ: quan sát bề mặt không có vết bong do hạt vôi.
Bước 3: Thử độ cong vênh (TCVN 6355-5)
Dụng cụ cần thiết: thước thẳng kim loại 300 mm, thước đo góc. Đặt thước thẳng lên mặt gạch (cả mặt phẳng lớn và cạnh). Dùng thước lá (feeler gauge) đo khe hở lớn nhất giữa thước thẳng và bề mặt gạch.
- Yêu cầu TCVN 1450:2009: độ cong vênh ≤ 3 mm.
- Đo cả 4 mặt lớn của viên gạch; lấy giá trị lớn nhất.
- Thực hiện trên tất cả 20 viên mẫu; ghi kết quả từng viên.
Bước 4: Thử hấp thụ nước (TCVN 6355-4)
Phương pháp ngâm 24 giờ:
- Sấy mẫu ở 105°C đến khối lượng không đổi (m₁ — khối lượng khô).
- Để nguội đến nhiệt độ phòng trong bình hút ẩm.
- Ngâm hoàn toàn trong nước ở nhiệt độ phòng 24 ± 1 giờ.
- Lấy ra lau khô bề mặt bằng vải ẩm (không lau nước trong lỗ), cân lại (m₂ — khối lượng bão hòa).
- Độ hút nước W = (m₂ – m₁) / m₁ × 100%.
- Yêu cầu TCVN 1450:2009: W ≤ 18%.
Thực hiện trên tối thiểu 5 viên; lấy giá trị trung bình. Tại hiện trường không có tủ sấy, có thể dùng phương pháp ngâm nguội và cân bằng cân điện tử để ước lượng sơ bộ.
Bước 5: Thử cường độ nén (TCVN 6355-2)
Thử cường độ nén cần máy nén thủy lực, thường không thực hiện tại hiện trường mà gửi mẫu về phòng thí nghiệm được công nhận. Quy trình chuẩn bị mẫu tại công trường:
- Lấy 10 viên gạch nguyên, không sứt vỡ để làm mẫu nén.
- Nhúng ẩm mẫu trước 24 giờ trước khi thử (đưa về độ ẩm tự nhiên).
- Đặt mẫu vào khuôn đúc vữa xi măng mỏng (capping) để tạo mặt phẳng đều.
- Vận chuyển mẫu đến phòng thí nghiệm trong thùng đệm chống va đập.
- Yêu cầu: cường độ trung bình ≥ mác đặt hàng; giá trị tối thiểu không dưới mức quy định.
Bước 6: Đánh giá kết quả và quyết định nghiệm thu
| Hạng mục | Yêu cầu TCVN 1450:2009 | Số mẫu thử |
|---|---|---|
| Ngoại quan | Theo mục 4.4 TCVN 1450 | 20 viên (100%) |
| Kích thước | Sai số ±3–5 mm | 20 viên |
| Độ cong vênh | ≤ 3 mm | 20 viên |
| Hấp thụ nước | ≤ 18% | 5 viên (min) |
| Cường độ nén | ≥ mác yêu cầu | 10 viên |
Lô đạt yêu cầu khi tất cả chỉ tiêu trong giới hạn. Nếu một chỉ tiêu không đạt, lấy mẫu thêm gấp đôi (40 viên) để thử lại. Nếu lần 2 vẫn không đạt, từ chối lô hàng và yêu cầu nhà cung cấp đổi lô.
Dấu hiệu nhận biết gạch kém chất lượng nhanh tại hiện trường
- Màu không đều, có viên đen xen lẫn viên đỏ → nung không đồng đều.
- Tiếng gõ đục → nứt bên trong hoặc nung chưa đủ.
- Cạnh và góc dễ bong vỡ khi chạm nhẹ → cường độ thấp.
- Bề mặt có đốm trắng hoặc phồng rộp → hạt vôi (nguy cơ nổ gạch).
- Kích thước không đều khi xếp thành đống → sai số lớn, khó xây đều mạch.
Câu hỏi thường gặp
- Có thể thử cường độ gạch tại hiện trường mà không cần phòng thí nghiệm không?
- Có thể dùng máy nén cầm tay (Schmidt hammer) để ước lượng sơ bộ, nhưng kết quả không chính xác và không có giá trị pháp lý. Thử nghiệm chính thức phải dùng máy nén thủy lực tại phòng thí nghiệm được công nhận theo VILAS hoặc tương đương.
- Mỗi lần xe gạch về công trình có cần lấy mẫu không?
- Nên lấy mẫu mỗi lô (mỗi lần nhập từ lò gạch khác nhau hoặc mỗi 50.000 viên). Nếu xe gạch đến nhiều lần từ cùng một lô sản xuất có biên bản xác nhận, có thể dùng kết quả thử nghiệm của lô đó.
- Thử nghiệm gạch mất bao lâu?
- Kiểm tra ngoại quan và cong vênh: 1 ngày tại hiện trường. Thử hấp thụ nước: 2–3 ngày (sấy + ngâm + cân). Thử cường độ nén: 3–5 ngày kể từ ngày gửi mẫu về phòng thí nghiệm.