Bê tông xây dựng là gì?
Bê tông là hỗn hợp đồng nhất gồm xi măng, cát, đá (cốt liệu thô), nước và phụ gia (nếu có), sau khi đông cứng tạo thành vật liệu có cường độ chịu nén cao. Bê tông cốt thép (BTCT) kết hợp bê tông với thép cốt, tận dụng ưu điểm chịu nén của bê tông và chịu kéo của thép, là vật liệu kết cấu chủ đạo trong xây dựng dân dụng và công nghiệp.
Phân loại mác bê tông
Việt Nam sử dụng sống sống hai hệ thống ký hiệu mác bê tông theo TCVN 5574:2018:
Mác M (cường độ đặc trưng của mẫu lập phương 150mm, MPa × 10): M150/B12,5 dùng lót móng, M200/B15 dùng móng đơn và sàn sân vườn, M250/B20 kết cấu thông thường (dầm sàn nhà dân), M300/B25 dầm sàn nhà cao tầng và cầu, M350–M400/B30–B35 công trình quan trọng, M500–M600/B40–B50 bê tông cường độ cao.
Mác B (cường độ đặc trưng của mẫu trụ 150×300mm, MPa): Hệ thống B theo tiêu chuẩn châu Âu EN 206, ngày càng phổ biến trong các dự án FDI và thiết kế theo Eurocode.
Cấp phối bê tông tiêu chuẩn
Thành phần cấp phối cho 1m³ bê tông M300/B25 thông thường: xi măng PCB40 ~360–380 kg, cát vàng ~700–720 kg, đá 1×2 ~1050–1080 kg, nước ~165–180 lít, phụ gia siêu dẻo ~1–2 lít. Tỷ lệ W/C (nước/xi măng) đạt 0,45–0,50. Phụ gia hóa dẻo (superplasticizer) giúp giảm lượng nước mà vẫn đảm bảo độ sụt yêu cầu.
Bê tông thương phẩm
Bê tông thương phẩm (bê tông tươi trộn sẵn) được sản xuất tại trạm trộn, vận chuyển bằng xe bồn và bơm bằng xe bơm đến vị trí đổ. Ưu điểm: kiểm soát chất lượng tốt hơn, tốc độ thi công nhanh, phù hợp cho công trình lớn. Khí đặt hàng cần chỉ định: mác bê tông (M/B), độ sụt (slump cm), cỡ đá lớn nhất, phụ gia đặc biệt nếu cần.
Độ sụt tiêu chuẩn: 30–60mm (bê tông đổ nền đường), 60–120mm (dầm sàn thông thường), 120–180mm (bê tông bơm khoảng cách xạ, tự đầm).
Tiêu chuẩn kỹ thuật bê tông
TCVN 5574:2018 — thiết kế kết cấu bê tông cốt thép; TCVN 4453:1995 — kết cấu bê tông và BTCT toàn khối; TCVN 3105:2022 — lấy mẫu và thử nghiệm bê tông; TCVN 8828:2011 — bê tông — yêu cầu bảo dưỡng ẩm sau đổ; TCXDVN 391:2007 — phụ gia hóa học cho bê tông. Kiểm tra cường độ: mẫu thử hình trụ hoặc lập phương, bảo dưỡng 28 ngày theo điều kiện chuẩn (23±2°C).
Kỹ thuật thi công bê tông
Đổ bê tông cần tuân thủ: không đổ bê tông quá 1,5m một lần (tránh phân tầng), đầm theo lớp dày tối đa 30–50cm, đầm dùi ngập sâu 5–10cm vào lớp dưới, khoảng cách giữa các điểm đầm ≤1,5× bán kính tác dụng của đầm. Bảo dưỡng ẩm liên tục tối thiểu 7 ngày sau khi đổ, tránh nhiệt độ cực đoan trong 24h đầu.
Bê tông cường độ cao và bê tông đặc biệt
Bê tông cường độ cao (HSC) mác M500–M600/B40–B50 sử dụng xi măng PC50, phụ gia siêu dẻo thế hệ 3, silica fume và tỷ lệ W/C thấp (0,25–0,35). Bê tông tự đầm (SCC — Self-Compacting Concrete) không cần đầm rung, phù hợp cốt thép dày đặc. Bê tông nhẹ dùng cốt liệu nhẹ (đá pumice, cốt liệu rỗng) cho panel tường, mái. Bê tông sợi (FRC) pha sợi thép, PP hoặc basalt chống nứt và tăng khả năng chịu và đập.
Câu hỏi thường gặp về bê tông
Mác bê tông M300 và B25 có giống nhau không? Gần tương đương (M300 ≈ B22,5–B25) nhưng không hoàn toàn giống nhau vì cách xác định khác nhau (mẫu lập phương vs mẫu trụ). Trong thiết kế theo TCVN mới, ưu tiên dùng ký hiệu B.
Khí nào cần dùng bê tông M350 trở lên? Khi công trình có tải trọng lớn, nhịp dầm dài, nhà cao tầng trên 10 tầng, công trình cầu, hầm hoặc theo yêu cầu thiết kế kết cấu.
Có thể trộn bê tông tại công trường không? Có thể cho khối lượng nhỏ, nhưng khó kiểm soát cấp phối chính xác. Nên dùng bê tông thương phẩm cho kết cấu chịu lực quan trọng.
Thời gian đạt cường độ thiết kế của bê tông? Bê tông đạt ~70% cường độ sau 7 ngày, đạt 100% cường độ thiết kế sau 28 ngày bảo dưỡng chuẩn.
Phụ gia chống thấm cho bê tông là gì? Phụ gia chống thấm dạng hóa học làm giảm độ xốp của bê tông (crystalline admixture như Xypex hoặc phụ gia kỵ nước như stearate), tăng khả năng chống nước thẩm quá.
Xem thêm
- Xi măng xây dựng — chọn loại và mác xi măng phù hợp
- Thép xây dựng — cốt thép CB300V, CB400V, CB500V
- Tiêu chuẩn vật liệu TCVN — TCVN 5574 thiết kế BTCT
- So sánh bê tông cốt thép và kết cấu thép