Gạch tái chế là gì?
Gạch tái chế là loại gạch xây dựng được sản xuất từ vật liệu phế thải của quá trình phá dỡ, xây dựng hoặc sản xuất, thay vì sử dụng nguyên liệu khai thác mới. Nguồn nguyên liệu phổ biến gồm bê tông cũ, gạch nung phế thải, ngói vỡ và phế phẩm từ nhà máy gạch. Gạch tái chế giúp giảm thiểu phế thải xây dựng và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, phù hợp với xu hướng xây dựng bền vững.
Quy trình sản xuất gạch tái chế
Quy trình sản xuất gạch tái chế từ phế thải xây dựng gồm các bước chính:
- Thu gom và phân loại phế thải: bê tông cũ, gạch vỡ được thu gom từ công trình phá dỡ, loại bỏ tạp chất như sắt thép, gỗ, nhựa.
- Nghiền và sàng lọc: phế thải bê tông/gạch được nghiền bằng máy nghiền hàm hoặc máy nghiền va đập; sàng phân loại kích cỡ hạt theo yêu cầu sử dụng.
- Phối trộn: cốt liệu tái chế được phối trộn với xi măng, phụ gia và nước theo tỷ lệ thiết kế. Tỷ lệ thay thế cốt liệu tự nhiên bằng cốt liệu tái chế thường 20–50% tùy mác gạch.
- Tạo hình: hỗn hợp được ép khuôn bằng máy ép thủy lực hoặc máy ép rung, tạo hình gạch block bê tông, gạch lát sân hoặc gạch xây tường không nung.
- Dưỡng hộ: gạch được dưỡng hộ tự nhiên hoặc trong buồng hơi nước (steam curing) để đạt cường độ thiết kế, thường 7–28 ngày.
- Kiểm tra chất lượng: kiểm tra cường độ nén, độ hấp thụ nước, kích thước hình học theo TCVN trước khi xuất xưởng.
Đặc tính kỹ thuật của gạch tái chế
So với gạch bê tông thông thường dùng cốt liệu tự nhiên, gạch tái chế có các đặc tính kỹ thuật khác biệt:
- Cường độ nén: thường thấp hơn 10–20% so với gạch cùng mác sử dụng cốt liệu tự nhiên. Cường độ giảm tỷ lệ thuận với tỷ lệ thay thế cốt liệu tái chế.
- Độ hấp thụ nước: cao hơn 20–40% so với gạch thông thường do cốt liệu tái chế có lỗ rỗng nhiều hơn và thường còn lớp vữa xi măng cũ bám vào.
- Khối lượng thể tích: nhẹ hơn 5–15% so với gạch cốt liệu tự nhiên, có lợi cho kết cấu và vận chuyển.
- Màu sắc và ngoại quan: thường không đồng đều, màu xám nhạt hơn và có thể có vân tạp do lẫn nhiều loại vật liệu phế thải.
- Độ bền lâu dài: đủ cho công trình không chịu lực nếu sản xuất đúng quy trình; cần thêm phụ gia chống thấm nếu dùng ngoài trời.
Tiêu chuẩn áp dụng tại Việt Nam
Gạch block bê tông (bao gồm từ cốt liệu tái chế) tại Việt Nam được kiểm soát theo TCVN 6477:2016 (Gạch bê tông). Tiêu chuẩn quy định cường độ nén tối thiểu theo mác (M3,5 — M10), độ hấp thụ nước tối đa và sai số kích thước. Hiện chưa có tiêu chuẩn riêng cho gạch sản xuất từ cốt liệu tái chế nhưng sản phẩm phải đáp ứng TCVN 6477:2016.
Ứng dụng phù hợp của gạch tái chế
Gạch tái chế phù hợp nhất với các ứng dụng không yêu cầu cường độ cao:
- Tường bao, tường ngăn không chịu lực trong nhà
- Gạch lát sân vườn, vỉa hè, bãi đỗ xe
- Vật liệu san lấp, nền đường nội bộ
- Tường rào, bờ kè, bó vỉa
- Không phù hợp: tường chịu lực, móng công trình, kết cấu tiếp xúc trực tiếp nước biển hoặc điều kiện ăn mòn cao.
- Gạch tái chế có được cơ quan chức năng Việt Nam công nhận không?
- Có, gạch không nung từ cốt liệu tái chế được khuyến khích sử dụng theo Quyết định 567/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phát triển vật liệu xây dựng không nung. Sản phẩm phải đáp ứng TCVN 6477:2016 và được kiểm định tại phòng thí nghiệm được công nhận.
- Gạch tái chế có thể dùng cho công trình chịu lực không?
- Không khuyến khích dùng gạch tái chế cho tường chịu lực vì cường độ nén thấp hơn và độ hấp thụ nước cao hơn có thể ảnh hưởng đến khả năng chịu lực và bền vững theo thời gian. Nếu cần dùng cho tường chịu lực, phải có thí nghiệm kiểm chứng cường độ và thiết kế kết cấu phù hợp.