Lu lèn đường nhựa là gì?
Lu lèn đường nhựa là quá trình sử dụng máy lu để đầm chặt hỗn hợp bê tông nhựa nóng ngay sau khi rải, nhằm tăng mật độ vật liệu, loại bỏ lỗ rỗng thừa và tạo liên kết chặt chẽ giữa các hạt cốt liệu. Quá trình này quyết định phần lớn chất lượng và tuổi thọ mặt đường. Theo TCVN 8819:2011, lu lèn phải tiến hành ngay khi hỗn hợp còn đủ nhiệt độ, chia thành 3 giai đoạn rõ ràng.
Ba giai đoạn lu lèn
Giai đoạn 1: Lu sơ bộ (Breakdown Rolling)
Lu sơ bộ dùng máy lu rung (vibratory roller) 10–12 tấn, thực hiện 2–4 lượt khi nhiệt độ hỗn hợp còn 130–150°C. Mục đích là nén sơ bộ, ổn định hỗn hợp vừa rải và tăng mật độ ban đầu. Lu từ mép đường vào tim đường, mỗi vệt lu chồng lên vệt trước tối thiểu 1/3 chiều rộng bánh.
Giai đoạn 2: Lu trung gian (Intermediate Rolling)
Lu trung gian dùng máy lu lốp (pneumatic tire roller) 15–25 tấn, thực hiện 4–6 lượt khi nhiệt độ 80–100°C. Các bánh lốp cao su tạo hiệu ứng nhào nặn (kneading), phân bố đều lực nén và đóng kín các lỗ rỗng bề mặt. Đây là giai đoạn đạt phần lớn độ chặt thiết kế.
Giai đoạn 3: Lu hoàn thiện (Finish Rolling)
Lu hoàn thiện dùng máy lu tĩnh bánh thép đôi (tandem steel roller) 8–10 tấn, thực hiện 2–4 lượt khi nhiệt độ còn trên 80°C. Mục đích là xử lý vết bánh lốp và tạo bề mặt phẳng đều. Lu hoàn thiện kết thúc trước khi nhiệt độ BTN xuống dưới 80°C.
Yêu cầu độ chặt K ≥ 98%
Độ chặt lu lèn K là tỷ lệ giữa khối lượng thể tích thực tế đo tại hiện trường và khối lượng thể tích lý thuyết theo Marshall. Tiêu chuẩn yêu cầu K ≥ 98% cho lớp mặt đường cấp cao. Kiểm tra bằng cách khoan lấy mẫu lõi hoặc dùng thiết bị đo phóng xạ hạt nhân tại hiện trường.
Khi K 100% nghĩa là lu lèn quá mức, gây trượt và nén vỡ hạt cốt liệu.
Bảng thông số lu lèn theo giai đoạn
| Giai đoạn | Loại lu | Số lượt | Nhiệt độ BTN |
|---|---|---|---|
| Sơ bộ | Lu rung 10–12T | 2–4 | 130–150°C |
| Trung gian | Lu lốp 15–25T | 4–6 | 80–100°C |
| Hoàn thiện | Lu tĩnh bánh thép 8–10T | 2–4 | >80°C |
Các lỗi thường gặp khi lu lèn
- Nứt ngang (checking): do lu khi BTN quá nguội, nhiệt độ dưới 80°C
- Trượt sóng (shoving): do lu khi BTN còn quá nóng hoặc lực lu quá lớn
- Vệt bánh lún (rutting sớm): do không đủ số lượt lu hoặc K < 98%
- Bong vỡ bề mặt: do lu khi mặt đường bị ướt hoặc tack coat chưa khô
Câu hỏi thường gặp
- Lu rung và lu tĩnh khác nhau thế nào?
- Lu rung phát sinh lực động học từ bánh rung, xuyên sâu vào lớp BTN tạo hiệu quả đầm tốt ở lớp dưới. Lu tĩnh chỉ dùng trọng lượng tĩnh, thích hợp hoàn thiện bề mặt và tránh gây nứt lớp mỏng.
- Có thể tiếp tục lu khi BTN đã nguội hoàn toàn không?
- Không. Khi BTN nguội dưới 80°C, nhựa đã đặc lại, lu thêm sẽ gây nứt vỡ cấu trúc thay vì tăng độ chặt. Phải dừng lu và ghi nhận kết quả kiểm tra độ chặt.