Tôn lạnh và tôn dầu khác nhau thế nào? So sánh 8 tiêu chí kỹ thuật
Tôn lạnh và tôn dầu đều là thép cán nguội chưa mạ kim loại bảo vệ, nhưng khác nhau ở lớp phủ bề mặt tạm thời và mục đích sử dụng chính. Bảng so sánh dưới đây giúp phân biệt rõ hai loại và chọn đúng cho từng ứng dụng.
1. Bảng so sánh 8 tiêu chí tôn lạnh và tôn dầu
| Tiêu chí | Tôn lạnh (CRS) | Tôn dầu (Oiled CRS) |
|---|---|---|
| 1. Định nghĩa | Thép cán nguội sau ủ nhiệt, bề mặt khô không có lớp phủ bảo vệ | Tôn lạnh được phủ thêm lớp dầu chống gỉ mỏng (electrostatic oiling) sau ủ |
| 2. Lớp bề mặt | Không có lớp phủ bảo vệ; bề mặt mờ xám | Lớp dầu mỏng 0.5–1.5 g/m² mỗi mặt; bề mặt hơi bóng, nhờn nhẹ khi sờ |
| 3. Khả năng chống gỉ | Kém — rỉ trong vài tuần ở môi trường ẩm ướt | Tạm thời — kéo dài 3–12 tháng trong kho khô thoáng |
| 4. Ứng dụng chính | Dập khuôn ngay sau sản xuất; nguyên liệu cho mạ kẽm, mạ màu | Vỏ bọc, két nước, bình chứa, thùng kim loại; lưu kho vận chuyển dài ngày |
| 5. Yêu cầu xử lý trước gia công | Tẩy dầu nhẹ nếu cần sơn ngay; mạ tiếp theo không cần tẩy thêm | Bắt buộc tẩy dầu (alkaline degreasing) trước khi sơn hoặc mạ — dầu cản trở bám dính |
| 6. Tiêu chuẩn | ASTM A1008, JIS G3141 (SPCC/SPCD/SPCE), EN 10130 | Cùng tiêu chuẩn thép nền; lượng dầu theo thỏa thuận hoặc ASTM A1008 Mill Practice |
| 7. Giá thành | Cơ sở — thấp hơn | Cao hơn tôn lạnh không dầu 1–3% (chi phí dầu và công đoạn oiling) |
| 8. Nhận biết ngoài thực tế | Bề mặt mờ, khô, không nhờn; màu xám bạc đồng đều | Sờ tay thấy nhờn nhẹ; giấy thấm đặt lên sẽ dính màu dầu mỏng |
2. Điểm giống nhau giữa tôn lạnh và tôn dầu
- Cùng nền thép cán nguội (CRS) — cùng tiêu chuẩn cơ học
- Đều không có lớp mạ kim loại bảo vệ (kẽm, nhôm-kẽm…)
- Đều không phù hợp dùng ngoài trời dài hạn mà không qua xử lý bề mặt
- Đều là bán thành phẩm hoặc nguyên liệu đầu vào cho gia công tiếp theo
- Độ dày phổ biến tương tự: 0.30–3.00mm
3. Khi nào dùng tôn lạnh, khi nào dùng tôn dầu?
| Tình huống | Nên chọn | Lý do |
|---|---|---|
| Nguyên liệu đầu vào cho dây chuyền mạ kẽm | Tôn lạnh | Dầu trên tôn dầu phải tẩy thêm một bước |
| Nhà máy dập khuôn, sản xuất ngay | Tôn lạnh hoặc tôn dầu | Tôn dầu bảo vệ khuôn và bề mặt tốt hơn khi tồn kho ngắn |
| Lưu kho 3–12 tháng trước gia công | Tôn dầu | Lớp dầu ngăn gỉ trong kho |
| Vỏ bọc, két nước, bình chứa dùng trong nhà | Tôn dầu | Kháng gỉ tạm thời đủ; có thể sơn sau |
| Gia công cơ khí chính xác cao (dập sâu) | Tôn lạnh cấp SPCE | Kiểm soát chất lượng tốt hơn về độ giãn dài |
4. Lưu ý khi chọn mua và kiểm tra
- Yêu cầu nhà cung cấp ghi rõ trong hóa đơn: oiled hay dry (non-oiled) để tránh nhầm lẫn
- Kiểm tra chứng chỉ xuất xứ (mill certificate) xác nhận cấp thép (SPCC, SPCD…) và dung sai độ dày
- Bảo quản tôn dầu trong kho kín, tránh gió bụi vì dầu dễ hút bụi và cản trở gia công sau
- Không để tôn lạnh (không dầu) trong môi trường ẩm ướt quá 2–4 tuần mà không có biện pháp bảo vệ
Câu hỏi thường gặp
- Tôn dầu có thể sơn trực tiếp không?
- Không. Lớp dầu trên tôn dầu ngăn sơn bám dính tốt. Bắt buộc tẩy dầu bằng dung môi hoặc kiềm (alkaline degreasing) trước khi sơn lót.
- Tôn lạnh và tôn dầu có cùng giới hạn chảy không?
- Có, vì cùng nền thép cán nguội. Lớp dầu không ảnh hưởng đến cơ tính của thép nền.
- Dầu trên tôn dầu là loại dầu gì?
- Thường là dầu khoáng hoặc dầu tổng hợp ít nhớt, phun tĩnh điện (electrostatic oiling) đều trên bề mặt. Lượng dầu rất mỏng: 0.5–1.5 g/m² mỗi mặt.
- Tôn lạnh hay tôn dầu bền hơn?
- Về cơ tính thép: tương đương. Về chống rỉ ngắn hạn: tôn dầu tốt hơn. Cả hai đều cần xử lý bề mặt bổ sung để dùng lâu dài ngoài trời.
- Có thể nhận biết tôn lạnh và tôn dầu chỉ bằng mắt không?
- Tôn dầu hơi bóng hơn và sờ thấy nhờn nhẹ. Nhưng khi lớp dầu rất mỏng hoặc đã bay hơi một phần, khó phân biệt bằng mắt — cần sờ tay hoặc dùng giấy thấm thử.
- Tôn dầu để quá hạn có dùng được không?
- Nếu đã xuất hiện rỉ bề mặt, cần đánh sạch rỉ trước khi gia công. Nếu chỉ phai dầu nhưng chưa rỉ, có thể phun dầu bổ sung hoặc gia công ngay sau khi tẩy dầu.