Đá granite là đá magma xâm nhập thành phần chính là thạch anh và feldspar
Đá granite (phiên âm: gra-nit) là loại đá magma xâm nhập (intrusive igneous rock) hình thành từ dung nham làm nguội chậm sâu dưới lòng đất, cho phép các tinh thể khoáng phát triển đủ lớn để nhìn thấy bằng mắt thường. Tên gọi xuất phát từ tiếng Latin “granum” (hạt), mô tả cấu trúc hạt đặc trưng của đá.
Thành phần khoáng vật
Granite có thành phần khoáng vật điển hình: feldspar (orthoclase + plagioclase) chiếm 50–60%, thạch anh (SiO₂) 25–30%, mica (biotite + muscovite) 5–15% và khoáng phụ (magnetite, zircon, apatite) <5%. Hàm lượng SiO₂ tổng trong granite thường >65%, phân loại là đá acid theo phân loại địa hóa. Thành phần khoáng chính xác thay đổi theo từng mỏ và vùng địa lý.
Quá trình hình thành địa chất
Dung nham giàu SiO₂ xâm nhập vào vỏ đất ở độ sâu vài km và làm nguội chậm trong hàng triệu năm. Tốc độ làm nguội chậm cho phép tinh thể khoáng phát triển kích thước 1–10mm, tạo ra cấu trúc hạt thô (phaneritic texture) quan sát được bằng mắt thường. Đây là điểm phân biệt granite với đá núi lửa (basalt, rhyolite) vốn làm nguội nhanh và có cấu trúc vô định hình hoặc hạt mịn.
Tính chất vật lý và cơ học
| Tính chất | Giá trị | Tiêu chuẩn |
|---|---|---|
| Độ cứng Mohs | 6 – 7 | Thạch anh: 7, feldspar: 6 |
| Độ hút nước | 0,1 – 0,4% | EN ISO 10545-3 |
| Cường độ nén | 150 – 300 MPa | EN 1926 |
| Cường độ uốn | 15 – 25 MPa | EN 12372 |
| Khối lượng riêng | 2.600 – 2.800 kg/m³ | EN 1936 |
| Hệ số giãn nở nhiệt | 6–9 × 10⁻⁶ /°C | EN 14581 |
| Khả năng chịu axit | Tốt (SiO₂ bền hóa học) | EN 14617-10 |
Phân biệt đá granite tự nhiên và “hoa cương” trong thương mại Việt Nam
Thuật ngữ “hoa cương” (花崗) có nguồn gốc Hán Việt, là tên gọi truyền thống của granite tự nhiên trong thương mại Việt Nam và Trung Quốc. Tuy nhiên, thuật ngữ này hiện bị dùng lẫn lộn cho hai loại vật liệu hoàn toàn khác nhau:
- Hoa cương tự nhiên (đá granite thật): Đá khai thác từ mỏ, cắt và gia công. Nhận biết bằng cấu trúc hạt tự nhiên không đều, phản quang không hoàn hảo, và từng tấm có vân đốm hơi khác nhau. Giá 300.000–2.000.000 đ/m².
- Gạch granite nhân tạo (porcelain “vân granite”): Gạch sứ nung ở nhiệt độ cao, in hoa văn bề mặt mô phỏng vân granite. Độ hút nước <0,5% (nhóm BIa ISO 13006). Giá 200.000–1.500.000 đ/m².
Cách phân biệt thực tế: nhỏ một giọt nước — đá granite tự nhiên hút từ từ (0,1–0,4%); gạch porcelain nhân tạo gần như không hút. Mặt sau đá tự nhiên thô và không đều; mặt sau gạch nhân tạo phẳng đồng đều với dấu kéo răng cưa từ nhà máy.
Các nhóm granite theo thành phần và màu sắc
Màu sắc granite phụ thuộc vào hàm lượng feldspar màu hồng/đỏ (orthoclase), biotite đen và thạch anh trong suốt. Granite hồng–đỏ giàu orthoclase; granite xám–xanh giàu plagioclase và biotite; granite trắng ít feldspar màu. Mỗi mỏ có đặc trưng màu sắc và cấu trúc hạt riêng biệt.
Phân bố granite ở Việt Nam
Việt Nam có trữ lượng granite lớn tại các tỉnh Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Đắk Lắk, Gia Lai, Bà Rịa–Vũng Tàu và Bình Thuận. Granite Bình Định màu xám xanh và hồng được xuất khẩu; granite Phú Yên xám trung bình. Tổng trữ lượng ước tính hàng tỷ m³, Việt Nam nằm trong top 10 quốc gia xuất khẩu granite toàn cầu.
Tóm tắt định nghĩa
Granite là đá magma xâm nhập, thành phần chủ yếu SiO₂ và feldspar, cấu trúc hạt thô, độ cứng Mohs 6–7, cường độ nén 150–300 MPa. Khi mua vật liệu mang tên “hoa cương”, cần xác định rõ là đá tự nhiên hay gạch nhân tạo để tránh nhầm lẫn về tính năng và giá cả.