Hạn sử dụng xi măng là bao lâu
Xi măng Portland thông thường có hạn sử dụng 3 tháng kể từ ngày sản xuất theo quy định của TCVN 2682:2009 và hướng dẫn của hầu hết nhà sản xuất. Trong điều kiện bảo quản tốt (kho khô, độ ẩm dưới 60%, nhiệt độ bình thường), xi măng có thể giữ được 70-80% hoạt tính đến 6 tháng. Sau 12 tháng, ngay cả xi măng bảo quản tốt cũng mất đáng kể cường độ và không nên dùng cho kết cấu chịu lực.
Cơ chế mất hoạt tính theo thời gian
Xi măng mất hoạt tính do hai cơ chế: hydrat hóa (phản ứng với hơi ẩm trong không khí) và carbonat hóa (phản ứng Ca(OH)₂ với CO₂ tạo CaCO₃). Hydrat hóa một phần làm các hạt xi măng kết dính sơ bộ với nhau, tạo vón cục và giảm diện tích bề mặt phản ứng. Carbonat hóa tạo lớp vỏ CaCO₃ bao quanh hạt xi măng, ngăn cản phản ứng hydrat hóa hoàn toàn khi dùng thực tế.
Tốc độ mất hoạt tính phụ thuộc chủ yếu vào độ ẩm tương đối của môi trường bảo quản. Ở độ ẩm 85-90% (điều kiện ẩm ướt), xi măng có thể giảm 30-50% cường độ chỉ sau 1 tháng. Ở độ ẩm dưới 50% (kho điều hòa khô), xi măng giảm ít hơn 5% sau 3 tháng.
Hạn sử dụng theo điều kiện bảo quản
| Điều kiện bảo quản | Hạn sử dụng an toàn | Mức độ giảm cường độ |
|---|---|---|
| Kho khô, độ ẩm < 50% | 6 tháng | < 5% |
| Kho thường, độ ẩm 50-70% | 3 tháng | 5-15% |
| Kho có độ ẩm 70-80% | 1-2 tháng | 15-30% |
| Bảo quản không đúng cách | 2-4 tuần | > 30% |
| Tiếp xúc mưa/ẩm trực tiếp | Vài ngày | > 50% |
Cách kiểm tra xi măng trước khi dùng
Kiểm tra cảm quan là bước đầu tiên: xi măng còn tốt có màu xám xanh đồng đều, tơi mịn, không vón cục hoặc chỉ vón mềm (bóp tay tan ra). Xi măng có màu nâu hoặc xanh đậm bất thường, hoặc vón cục cứng không tan khi bóp mạnh, là dấu hiệu đã bị ẩm nặng hoặc quá hạn. Mùi xi măng tươi có tính kiềm nhẹ; xi măng mất mùi hoặc có mùi lạ cần kiểm tra kỹ hơn.
Thử nghiệm nhanh tại công trường: lấy 300g xi măng, trộn với 85ml nước tạo hồ đặc, nặn thành bánh tròn đường kính 10 cm, để trên kính phẳng. Xi măng tốt: hồ bắt đầu đông kết sau 45-60 phút (thời gian đông kết ban đầu), đóng rắn hoàn toàn trong 10 giờ (thời gian đông kết cuối). Nếu hồ không đông sau 2 giờ hoặc không đóng rắn sau 24 giờ, xi măng đã mất hoạt tính, không nên dùng cho kết cấu.
Xử lý xi măng quá hạn
Xi măng vượt hạn sử dụng 3 tháng nhưng bảo quản tốt, không vón cục cứng, vẫn đông kết bình thường trong thử nghiệm có thể dùng cho công việc phi kết cấu như trát tường, lát nền không chịu tải lớn. Khi đó cần tăng lượng xi măng 10-20% so với thiết kế gốc để bù trừ giảm hoạt tính. Tuyệt đối không dùng xi măng quá hạn, đã vón cứng cho bê tông kết cấu (dầm, cột, sàn, móng).
Xi măng vón cục cứng (đã hydrat hóa hoàn toàn cục bộ) không thể phục hồi hoạt tính bằng bất kỳ phương pháp nào và phải thải bỏ. Không tán nhỏ vón cứng rồi trộn lại vào bê tông vì các hạt đã hydrat hóa không còn khả năng kết dính. Xi măng thải bỏ có thể dùng làm vật liệu lấp hố, san nền không yêu cầu cường độ.
Đọc nhãn bao xi măng
Bao xi măng phải ghi rõ ngày sản xuất (hoặc số lô sản xuất) và hạn sử dụng theo TCVN 2682. Ký hiệu ngày sản xuất thường in trực tiếp lên bao bằng mực hoặc đóng dập; dạng DD/MM/YY hoặc YYYYMMDD. Một số nhà sản xuất ghi “NSX” (ngày sản xuất) và “HSD” (hạn sử dụng) riêng biệt. Khi mua xi măng, nên kiểm tra ngày sản xuất trên bao và tính toán thời gian sử dụng phù hợp với tiến độ công trình.